خدا به زمین آمد!
ابن بطوطه نیز در سفرنامۀ خویش می¬نویسد: «ابن تیمیه در مسجد دمشق که من حضور داشتم,بر بالای منبر گفت: خدا به آسمان دنیا فرود می¬آید,همان¬طور که من از پلۀ منبر فرو

وهابیت

در میان اعتقادات فرقه وهابیت این عقیده وجود دارد که خداوند متعال هر شب به آسمان دنیا می‌آید و مسلمانان را دعوت به توبه می‌کند.در این مجال به بررسی و نقد این باور اشتباه می پردازیم .

 

دیدگاه انحرافی ابن تیمیه 

ابن تیمیه گفته است: «هرکس فرود آمدن خدا را به آسمان دنیا انکار کند یا توجیه نماید، بدعتگذار و گم‌راه است». ابن بطوطه نیز در سفرنامه خویش می‌نویسد: «ابن تیمیه در مسجد دمشق که من حضور داشتم، بر بالای منبر گفت: خدا به آسمان دنیا فرود می‌آید، همان‌طور که من از پله منبر فرود می‌آیم. سپس از منبر فرود آمد. ابن الزهراء از فقهای مالکی اعتراض کرد و اظهارات وی را به اطلاع ملک ناصر رسانید. وی دستور داد او را زندانی کنند».

این اعتقاد وهابیون ریشه در حدیثی از ابوهریره دارد که می‌گوید:

رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم قال: «ینزل الله إلى السماء الدنیا کل لیلة حین یمضى ثلث اللیل الأول فیقول انا الملک انا الملک من ذا الذی یدعونی فاستجیب له من ذا الذی یسألنی فاعطیه من ذا الذی یستغفرنی فاغفر له فلا یزال کذلک حتى یضئ الفجر».(صحیح مسلم، ج 2، ص 175 و 176)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «خداوند در اوئل هر شب، به آسمان دنیا فرو می‌آید و می‌گوید: من فرمان‌روایم. من فرمان‌روایم. کیست که از من بخواهد، تا اجابتش کنم؟ کیست که از من درخواست کند، تا به او بدهم؟ کیست که از من درخواست آمرزش کند، تا بیامرزم او را؟ این کار ادامه پیدا می‌کند تا فجر بدمد».

 

نقد روایت :

1ـ این روایت مخالف قرآن و عقل است؛ زیرا از منظر قرآن، خدا محیط بر همه چیز است (إنَّه بِکُلِّ شَیءٍ مُّحیط) و همه جا هست (وَ هُوَ مَعَکُم أًینَ ما کُنتُم) و از نظر عقلی نیز موجودی که از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود، نمی‌تواند واجب الوجود باشد. بنابراین این روایت به حکم قرآن و عقل باطل خواهد بود.

خداوند یک سومِ آخر هر شبی و هر شب جمعه از اول آن، فرشته‌ای را به آسمان دنیا می‌فرستد و به او فرمان می‌دهد تا ندا دهد: آیا کسی هست از من چیزی بخواهد تا به او عطا کنم؟ آیا توبه‌کننده‌ای هست تا از [اعمال ناشایست] وی درگذرم؟ آیا کسی هست که از من آمرزش طلب کند تا [گناهان] او را ببخشم؟

2ـ در روایتی که از طریق عبد العظیم حسنی (علیه السلام) در منابع شیعی نقل شده است در زمینه این اعتقاد از امام رضا (علیه السلام) سۆال می‌گردد و ایشان ضمن رد این حدیث سخن صحیح را بیان می‌دارند. متن روایت چنین است:

عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا (علیه السلام): «یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِی الْحَدِیثِ الَّذِی یَرْوِیهِ النَّاسُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى یَنْزِلُ کُلَّ لَیْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْیَا؟ فَقَالَ (علیه السلام): لَعَنَ اللَّهُ الْمُحَرِّفِینَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ وَ اللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) کَذَلِکَ إِنَّمَا قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى یُنْزِلُ مَلَکاً إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْیَا کُلَّ لَیْلَةٍ فِی الثُّلُثِ الْأَخِیرِ وَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ فِی أَوَّلِ اللَّیْلِ فَیَأْمُرُهُ فَیُنَادِی هَلْ مِنْ سَائِلٍ فَأُعْطِیَهُ هَلْ مِنْ تَائِبٍ فَأَتُوبَ عَلَیْهِ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأَغْفِرَ لَهُ یَا طَالِبَ الْخَیْرِ أَقْبِلْ یَا طَالِبَ الشَّرِّ أَقْصِرْ فَلَا یَزَالُ یُنَادِی بِهَذَا حَتَّى یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ عَادَ إِلَى مَحَلِّهِ مِنْ مَلَکُوتِ السَّمَاءِ حَدَّثَنِی بِذَلِکَ أَبِی عَنْ جَدِّی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم)». (التوحید، شیخ صدوق، ص 176، ح 7)

حضرت عبد العظیم (علیه السلام) از ابراهیم بن ابی محمود گفت: «به امام رضا (علیه السلام) گفتم: درباره حدیثی که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت کنند که خداوند تبارک و تعالی هر شب به آسمان دنیا فرود می‌آید چه می‌فرمایید؟ فرمودند: خداوند از رحمت و آمرزش خود دور سازد کسانی را که کلمات و گفتارها را از جای خود تغییر دهند. به خدا سوگند، پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چنین نفرموده است بلکه فرمودند: خداوند یک سومِ آخر هر شبی و هر شب جمعه از اول آن، فرشته‌ای را به آسمان دنیا می‌فرستد و به او فرمان می‌دهد تا ندا دهد: آیا کسی هست از من چیزی بخواهد تا به او عطا کنم؟ آیا توبه‌کننده‌ای هست تا از [اعمال ناشایست] وی درگذرم؟ آیا کسی هست که از من آمرزش طلب کند تا [گناهان] او را ببخشم؟ [آن فرشته فریاد می‌زند:] ای جوینده خیر و  برکت! [به طرف خداوند] روی آور، و ای طالب شر [از ظلم و ستم خود] دست بکش. این فرشته به این سخنان ادامه می‌دهد تا صبح شود. پس در هنگام طلوع آفتاب به جایگاه خود در ملکوت آسمان‌ها برمی‌گردد».

ابن بطوطه نیز در سفرنامه خویش می‌نویسد: ابن تیمیه در مسجد دمشق که من حضور داشتم، بر بالای منبر گفت: خدا به آسمان دنیا فرود می‌آید، همان‌طور که من از پله منبر فرود می‌آیم. سپس از منبر فرود آمد

وجود چنین پرسشی از امام رضا (علیه السلام) حکایتگر این مسئله خواهد بود که در جامعه اسلامی عصر ایشان، عده‌ای بر این باور بوده‌اند که خدا هر شب به آسمان دنیا می‌آید و مردم را به سوی خود دعوت می‌کند.

3ـ با کنار هم قرار دادن دو روایت فوق این نتیجه به دست خواهد آمد که روایتی که ابوهریره از رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده است به دلیل عواملی چون فرامواشی، نشنیدن تمامی کلام و یا بدفهمی به صورت صحیح در میان مسلمانان نقل نشده است و همین امر منجر به پیدایش پندارهای ناصواب در میان آنان گشته است. انگاره‌ای که اکنون نیز در میان برخی مسلمانان ـ به دلیل ظاهرگرایی ـ طرفدارانی را به خود اختصاص داده است.

 

خلاصه

اموری چون توبه و بازگشت به سوی خدا اهمیت بسیار بالایی دارند لکن ارزشمند بودن یک اندیشه نباید سبب گردد تا به هر قیمتی ـ ولو خرافی‌گرایی ـ به آن‌ها تقدس بخشید. در بررسی متون دینی مهم‌ترین اصل در نظر گرفتن تمامی متون و عرضه روایات بر قرآن و عقل سلیم می‌باشد.

فرآوری: زینب مجلسی راد

بخش اعتقادات شیعه تبیان

منبع : بخش دین و اندیشه آکاایران
برچسب :