7 راه تشخیص میزان تکبر و  غرورمان!
امام صادق علیه السّلام در معرفى آن فرموده است: هیچ کس تکبر نمى‏کند مگر به سبب ذلتى که در نفس خود مى‏یابد,و نیز فرمود: متکبر انتظار نداشته باشد که او را به نیکوی

اگر مرتکب گناه یا اشتباهی شوی از خدا عذر خواهی می کنی اما از بنده خدا چطور؟ پشت سر بنده خدا غیبت و تهمت و افتراء می بندی، پشیمان شده از خدا عذر خواهی می کنی اما نزد بنده خدا نیز اظهار پشیمانی می کنی؟ اگر برایتان عذر خواهی کردن بسیار سخت و طاقت فرسات این یعنی اینکه شما انسان مغرور

تکبر چست؟

تکبر حالتى است که به نفس انسان عارض مى‏شود و انسان را وادار مى‏کند که در بالا بردن خود و تحقیر دیگران از حد بگذرد و به عبارت روشن‏تر: تکبر بالا بردن نفس و خود را برتر از دیگران دیدن است. این یک بیمارى روحى است که از تنگ نظرى متکبر حاصل مى‏شود و او در خود فضیلتى مى‏بیند که در دیگران نیست و او هرگز به نقص خود و کمال دیگران توجه ندارد.

این بیمارى عوارض روحى بسیارى دارد و انسان را به کارهاى ناپسندى وادار مى‏کند مانند ستمگرى و اعتنا نکردن به حقوق دیگران و کینه و حسد و گردن‏ ننهادن به حق و نپذیرفتن نصیحت و ارشاد دیگران و ... از رذائلى که متکبر به ارتکاب آنها مجبور مى‏شود و از مکارم اخلاق دور مى‏ماند.

امام صادق علیه السّلام در معرفى آن فرموده است: «هیچ کس تکبر نمى‏کند مگر به سبب ذلتى که در نفس خود مى‏یابد. و نیز فرمود: متکبر انتظار نداشته باشد که او را به نیکویى یاد کنند.» (روش تندرستى در اسلام / 162)  

 

نشانه های تکبر چیست؟

برای تشخیص تکبر راه‌هایی وجود دارد که به وسیله آن می توان فهمید شما نیز متکبر هستید یا خیر؟

1)‌ اعتراف به اشتباه، اگر در جمعی مسأله ای مورد بحث و گفتگو قرار گرفت، اگر حق از زبان دیگری جاری شد و فرد متوجه اشتباهش شده و اعتراف بدان برایش سنگین نباشد، وی مبراء از کبر بوده در غیر این صورت او متکبر است.

2) وقتی وارد مجلسی می شود بر او سخت نیست که سایرین مقدم بر او بنشینند و یا هنگام راه رفتن عده ای پیش از او حرکت کرده و او در عقب سایرین قدم بردارد.

3) پیشی گرفتن در سلام بر او گران نباشد.

4) نزد او فقیر و غنی یکسان است و به رفع حاجت نیازمند اقدام کرده و دعوت او را نیز می پذیرد. ضروریات خانه را خود تهیه کرده و خود آن را به منزل حمل می کند.

امام صادق علیه السّلام در معرفى آن فرموده است: هیچ کس تکبر نمى‏کند مگر به سبب ذلتى که در نفس خود مى‏یابد. و نیز فرمود: متکبر انتظار نداشته باشد که او را به نیکویى یاد کنند

5) اگر در بند پوشیدن لباس فاخر و نفیس هستید و آن را شرف و بزرگی می دانید، متکبر خواهید بود.

6) از نشستن با زیردستان خود بر سر یک سفره امتناع نکند در غیر این صورت مثروت

2) توانگرى و ثروت‏: دیگر از جمله اسبابِ تکبّر، توانگرى و ثروت و مال و فرزند و حصول اسباب جمعیّت است و در این امور، اگر کسى نیک تأمّل کند، مى‏داند که موجب کبر نمى‏شود؛ خداى تعالى به بنده خود عطایى‏  چند فرموده و به قدر آن، چیزى چند از او خواسته و به امتحان و آزمایش فرمود و در خور آنچه در دنیا به او رسیده، از ثواب فقر و عوض‏هاى مضاعفه آخرت، محروم مانده.

3) منصب، سلطنت و قدرت: منصب و اعتبار و تسلّط بر مردم و قدرت بر گرفتن اموال و قتل نفوس و مرجع خلایق بودن است، و آثارى که بر تکبّر این طایفه مترتّب مى‏شود و مفاسد تکبّر ایشان، بیشتر از دیگران است. (منهج الیقین (شرح نامه امام صادق علیه السلام به شیعیان)/ 378) روایتی در این باب است که مضمون آن چنین است، به امام صادق (علیه السلام ) گفتم: من غذاى خوب مى‏خورم، عطر خوش استعمال مى‏کنم، اسب قیمتى سوار مى‏شوم و نوکرى در التزام رکاب دارم. آیا در این مرام و شیوه‏ام جبروت و کبریا وجود دارد؟ اگر چنین است که آن را ترک کنم. ابو عبد اللَّه صادق لحظه‏اى نظر مبارک را بر زمین دوخت و سپس گفت: آن کسى ملعون و سرکش است که مردم را در زیر قدم له کند و حق ناشناس باشد. من گفتم: حق ناشناس که نبوده و نیستم، اما معنى له کردن را نفهمیدم. ابو عبد اللَّه گفت: یعنى مردم را تحقیر کند و به آنان جبروت بفروشد و گردن فرازى کند. یک چنین آدمى جبار است. (گزیده کافى/ ج‏1 / 248)  

از جمله علامت دیگر کبر مضایقه در دیدار برخی افراد است اگرچه در زیارت آنها فایده ای برای او باشد. البته با توجه به شرایط و آداب و رسومی که امروزه در هر جامعه ای یافت می شود می توان گفت کبر به صورت هایی دیگر نیز ظاهر می شود

تجسم متکبر در قیامت

به درستى که متکبّران در روز قیامت، به صورت مورچگان قرار داده مى‏شوند، و مردمان پا بر روى ایشان مى‏گذارند، تا خدا از حساب خلایق فارغ شود. ( تحفة الأولیاء (ترجمه أصول کافى)/ ج‏3 737 ) 

امام صادق علیه السّلام فرمود: دورترین مردم از خداوند عزّ و جلّ در روز قیامت سرکشان متکبّر هستند. (جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه افراسیابى / 255 )

متکبّران در روز قیامت به صورت ذره ناچیزى محشور مى‏گردند و به گونه مردانى هستند که هر چیز کوچکى، آنها را از جا مى‏کند و به زندانى در جهنّم مى‏افکند که به آنجا «بولس» گویند و آنان را تپه‏هایى از آتش بالا مى‏برد، و از گل فاسدى که عصاره اهل دوزخ است بیاشامند. ( مجموعه ورام، آداب و اخلاق در اسلام / 368 ) 

امام صادق علیه السلام فرمود: در جهنم دره‏اى است براى متکبران که به آن‏ «سقر» گفته مى‏شود به خداوند از شدت حرارتش شکایت مى‏کنند خدا به آنان اجازه مى‏دهد که نفس بکشند، چون تنفس کنند جهنم را به آتش بکشند. (جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت/  267 )   

اى طبع کجت سرشته با کبر و منى‏

دانسته تمام خلق را دون و دنى‏

هرجا که رسى لاف اصالت چه زنى‏

چون أصل تو از گل است یا آب منى‏

اى طبع تو خو کرده به آئین خلاف‏

تا چند زنى از نسب عالى لاف‏

در نفس تو گر فضیلتی هست بگوى‏

باقى همه از قبیل حشو است و گزاف‏

 

مریم پناهنده                  

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

منابع:

1) معراج السعادة/ مرحوم نراقی

2)دیوان امیرالمومنین علیه السلام/ میبدی، زمانی

3)جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت

4) جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه افراسیابى   

5) تحفة الأولیاء (ترجمه أصول کافى)/ ج‏3   

6) گزیده کافى  /  ج‏1

7) منهج الیقین (شرح نامه امام صادق علیه السلام به شیعیان)

8) روش تندرستى در اسلام / ترجمه طب النبی وطب الصادق علیهما السلام      

 

منبع : بخش دین و اندیشه آکاایران
برچسب :